Skąd nazwa judaszowiec – ciekawostki

 

Judaszowiec jest tak piękny, że rywalizuje wiosną z magnoliami. Jego nazwa kojarzy się jednak z tragicznym losem Judasza – ucznia Jezusa. Skąd się wzięła nazwa judaszowiec?

Według legendy, bo nie ma dowodów historycznych, Judasz miał na judaszowcu odebrać sobie życie, po tym jak zdradził Jezusa. Nie wiadomo, czy rzeczywiście tym drzewem był judaszowiec. Jeśli już, mógł to być judaszowiec południowy, który wówczas i obecnie rośnie dziko na terenach, gdzie rozgrywały się biblijne sceny. Ten gatunek uprawiany jest w Polsce od co najmniej XVIII wieku. I wcale nie nazywał się judaszowiec!

     Judaszowiec zakwita przed pojawieniem się liści. Kwiaty są najczęściej różowe. Fot. Niepodlewam

Pierwsza nazwa: żydowskie drzewo

Pierwsza polska nazwa tej pięknej rośliny to żydowskie drzewo. Podała ją księżna Izabela Czartoryska (1745-1835) w swojej książce „Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów” z 1805 roku. Na końcu tego dzieła znajduje się katalog roślin, które polecała do ogrodów, wśród nich jest właśnie żydowskie drzewo, przy łacińskiej nazwie Cercis siliquastrum (obecnie nazywany judaszowcem południowym). Księżna Czartoryska dała  przy nim adnotacje: „Zagraniczne” i „Obwiiać trzeba detto” („detto” oznacza „jak wyżej” – przyp. Niepodlewam).

A to opis judaszowca południowego autorstwa księżnej Czartoryskiej:

„Cercis Siliquastrum, Drzewo średniey wielkości. Liść okrągły, iasno zielony, kwiat rodowy, bardo świetny i gęsto po Gałęziach obsypany. Mocno wydatny między innemi krzewami”. Proponowała go sadzić na „klombach z zagranicznych drzew mieszanych z krajowymi”.

Kolejne nazwy: inspiracja Judaszem

Na początku XIX wieku pojawiają się nazwy nawiązujące do Judasza:

• Judaszowe drzewo - w 1824 roku w „Pomnożeniu dykcyonarza roślinnego” nieżyjącego już wówczas ks. K. Kluka, w redakcji J. Dziarkowskiego i K. Siennickiego;
• Judaszek - w 1835 roku w „Cenniku roślin ogrodu botanicznego” dodatku do „Gazety Krakowskiej”;
• Judaszowiec – w książce z lat 1849-1863 „Opisanie roślin” Ignacego Rafała Czerwiakowskiego.

Wygląda na to, że to właśnie Ignacy Rafał Czewiakowski (1808-1882) – botanik, lekarz, powstaniec listopadowy, profesor, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego i dyrektor Ogrodu Botanicznego w Krakowie, jako pierwszy podał obecną polską nazwę judaszowca.

Nawiązanie do Judasza jest nie tylko w polskiej nazwie. Przykładowo, w Niemczech to drzewo Judasza (Judasbäume). No cóż, nie wiadomo w jakim kraju wymyślono legendę o Judaszu i judaszowcu.😎

Eukomis, warkocznica czy koronówka – jak się nazywa ta roślina

Ma tak wiele nazw, że nie wiadomo, której używać. To m.in. eukomis, warkocznica, koronówka, lilia ananasowa, lilia królewska, lilia czubata. Której używać?

Łacińska nazwa tej pięknej rośliny cebulowej to Eucomis. Kiedy kwitnie, przypomina wyglądem ananas jadalny, stąd popularna nazwa lilia ananasowa. Obie rośliny nie są jednak spokrewnione.

Nazwa lilia ananasowa to po prostu jej tłumaczenie z innych języków – tak nazywa się ją popularnie np. w języku angielskim (pineapple lily) i języku niemieckim (Ananaslilie). W Polsce od dawien dawna kojarzyła się raczej z… koroną i warkoczem.

Nazwę warkocznica podaje Wikipedia. Jednak moim zdaniem nie jest precyzyjna.

                    Eukomis, warkocznica, koronówka - to jedne z wielu nazw tej pięknej rośliny.

Już w XIX wieku używano nazw nawiązujących do warkocza. Warkocznica pojawia się w „Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach” Józefa Rostafińskiego z 1900 roku. Ów słownik podaje, że znacznie wcześniej były znane inne nazwy.

Nazwa warkoczowa lilia wymieniona jest w „Pomnożeniu dykcyonarza roślinnego” Krzysztofa Kluka (1739-1796), który opracował Jacek August Dziarkowski i wydał w 1824 roku. Nazwę warkocznia wymienia Jakub Waga w książce „Historya roślin”, którą przetłumaczył w 1872 roku. Warkoczna lilia pojawia się w „Spisie ciekawszych roślin w ogrodzie niedzwiedzkim i w szklarniach tamże hodowanych na sprzedaż lub zamianę z cenami na rok 1825”.

W „Katalogu roślin znajdujących się w ogrodzie J.Strumiłły” z 1822 roku eucomis nazywany jest koroną. Tę nazwę być może wymyślił hrabia Stanisław Wodzicki - w swojej książce „O chodowaniu, użytku, mnożeniu roślin” z 1818 roku wymienił koronę królewską (to nawiązanie do czubka z liści na szczycie kwiatostanu, który przypomina koronę). Stąd pewnie nazwa koronowiec i koronówka, które pojawiły się trochę później. Koronowiec wymienia „Cennik roślin ogrodu botanicznego krakowskiego” (dodatek do „Gazety Krakowskiej”) z 1835 roku, zaś koronówkę „Spis roślin rozmnożonych w ogrodzie botanicznym krakowskim” w r. 1841”. Nazwę koronówka widziałam też na profilu FB Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Wrocławskiego.👍

W erze internetu pojawiło się wiele innych nazw, jak lilia czubata i lilia grzywiasta, które mają pewnie przyciągnąć uwagę.

Więc jak w końcu nazywać eucomis? Pierwszeństwo chyba powinna mieć najstarsza nazwa, czyli warkoczowa lilia. Jednak najbardziej obecnie znana to po prostu eukomis, czyli spolszczenie od eucomis. Łatwo zapamiętać.😉

Przeczytaj także: Eukomis dwubarwny - uprawa, rozmnażanie, cięcie